Αίθριος

16°C

Αίθριος

Ενορία Αγίου Νικολάου & Αγίας Θεοδώρας Άρτης

Ήθη & Έθιμα

Σημαντικό κομμάτι της φυσιογνωμίας ενός τόπου και ειδικότερα μίας ενορίας είναι τα ήθη και έθιμα που διατηρεί.

Στην ενορία του Αγίου Νικολάου τα πιο γνωστά είναι τα εξής:

Φιόρι

Πρόκειται για ένα λουλούδι, συνήθως γαρύφαλλο, το οποίο πιάνεται με πρασινάδα ή αρμπαρόριζα δένεται με λευκή κορδέλα, σαν μικρό μπουκετάκι και προσφέρεται απ’ τους επιτρόπους στους εορτάζοντες (παλαιότερα και στους ξενιτεμένους που επέστρεφαν) τοποθετημένο σε δίσκο με την εικόνα του εορτάζοντος αγίου. Αντ’ αυτού οι εορτάζοντες (ή ξενιτεμένοι) αφήνουν ένα χρηματικό ποσό στο δίσκο. Το έθιμο αυτό σύμφωνα με τον Σεραφείμ Ξενόπουλο («Δοκίμιον περί Άρτης και Πρεβέζης», ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1884, εκδ. Μουσικοφιλολογικού Συλλόγου Άρτας Σκουφάς, Άρτα 20033, σελ. 187), γινόταν σε όλες τις ενορίες της Άρτας, αλλά σήμερα διασώζεται μόνο στην ενορία του Αγίου Νικολάου.


Η φωτιά

Το μεσημέρι της Μ. Πέμπτης τα παιδιά και οι νέοι της εκκλησίας της Αγίας Θεοδώρας συγκεντρώνουν στο προαύλιο του ναού της Αγίας Θεοδώρας, σωρό από ξύλα, τα οποία ανάβουν αμέσως μετά τη Σταύρωση. Το έθιμο είναι αρκετά παλαιό και μάλλον ξεκίνησε μετά την απελευθέρωση της Άρτας απ’ τους Τούρκους.


Σπάσιμο πήλινου σκεύους

Πρόκειται για ένα έθιμο που υπάρχει σε όλο σχεδόν τον ελλαδικό χώρο. Το πρωί του Μ. Σαββάτου, όταν χτυπούν οι καμπάνες για την πρώτη Ανάσταση, οι νοικοκυρές πετούν απ’ τα μπαλκόνια στις αυλές τους ένα πήλινο σκεύος, ως ένδειξη νίκης της ζωής.


Το κάψιμο του Ιούδα

Το απόγευμα του Μ. Σαββάτου οι νέοι και των δύο εκκλησιών της ενορίας, κατασκευάζουν ένα ομοίωμα ανθρώπου από άχυρο, που συμβολίζει τον Ιούδα τον Ισκαριώτη, το ντύνουν με ρούχα και το τοποθετούν σε αυτοσχέδια κρεμάλα. Την ώρα που ο ιερέας στις 12 τα μεσάνυχτα θα πει το «Χριστός ανέστη» το καίνε. Παλαιότερα τα παιδιά των δύο εκκλησιών συναγωνίζονταν ποιο θα έχει τον πιο καλό «Ιούδα». Και αυτό το έθιμο είναι αρκετά παλαιό και δεν γνωρίζουμε την απαρχή του.


Το κάψιμο των στεφανιών

Το απόγευμα της 23ης Ιουνίου, παραμονή της εορτής του Γενεθλίου του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, οι ενορίτες της Αγίας Θεοδώρας συνηθίζουν να καίνε παραπλεύρως του Ιερού Ναού τα στεφάνια της Πρωτομαγιάς. Το συγκεκριμένο έθιμο υπάρχει και σε άλλες ενορίες της Άρτας.


Γάμος

Παλιότερα οι γάμοι στην ενορία του Αγίου Νικολάου γίνονταν μόνο τις Κυριακές το πρωί, μετά τη Θ. Λειτουργία και την επόμενη Κυριακή, μετά το γάμο οι νεόνυμφοι εκκλησιάζονταν και λάμβαναν απ’ τον ιερέα «άρτο» ή «ύψωση», ένα κομμάτι πρόσφορου ειδικά γι’ αυτούς. Με το γάμο συνδέεται και το «στεφανοσκέπασμα», ένα κομμάτι υφάσματος που ήταν αρχικά τοποθετημένο πάνω στο δίσκο με τα στέφανα και πριν το «χορό του Ησαΐα» το έριχνε ο ιερέας στις πλάτες των νεονύμφων για να ράψει με αυτό φόρεμα η νύφη. Επίσης ένα άλλο έθιμο που συνδέεται με το γάμο είναι η υποχρέωση που είχαν οι νιόπαντρες γυναίκες να μαζέψουν και να πάνε στο ναό, δάφνες παραμονή της Κυριακής των Βαΐων..


Ύψωμα

Παλιότερα στις μεγάλες εορτές ή όταν ο ιερέας ήξερε ότι κάποιος ενορίτης του εορτάζει πήγαινε στο σπίτι του και του «έκανε» - «διάβαζε» ύψωμα. Το ύψωμα είναι μια παραλλαγή του πρόσφορου που πήγαιναν στο ναό λίγο πιο μεγάλο σε μέγεθος, στο οποίο τελούσαν και τελούν την ακολουθία της αρτοκλασίας βγάζοντας ένα τριγωνικό ή σταυροειδές τεμάχιο άρτου, το οποίο εμποτίζουν με κόκκινο κρασί.


Σπερνά

Παλιότερα επίσης την παραμονή των εορτών στα σπίτια ετοίμαζαν οι νοικοκυρές τα «σπερνά», δηλ. ένα πιάτο με σιτάρι και ζάχαρη ή ζαχαρωτά, το οποίο στη συνέχεια μοίραζαν στα παιδιά.


Αγιασμός Θεοφανείων

Πρόκειται για ένα εκτεταμένο και διαδεδομένο έθιμο το οποίο πλέον έχει σταματήσει. Οι ιερείς με ένα παιδί συνήθως παρέα, παραμονή των Θεοφανείων γυρνούσαν τα σπίτια της ενορίας και τα ράντιζαν με το Μεγάλο Αγιασμό.


Βάπτιση

Ένα έθιμο που σχετίζεται με το μυστήριο της βάπτισης είναι η ονοματοδοσία του παιδιού. Στην αρχή του μυστηρίου οι γονείς και οι παππούδες στέκονταν έξω απ’ το ναό μέχρι να πει το όνομα ο νονός. Τότε μικρά παιδιά που βρίσκονταν μέσα στο ναό έτρεχαν γρήγορα έξω να πουν το όνομα στους γονείς. Οι γονείς αντάμειβαν το παιδί που θα έλεγε πρώτο το όνομα με ένα καλό χαρτζιλίκι ενώ στα υπόλοιπα παιδιά τους έδιναν λιγότερα χρήματα.